Λειτουργική
Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Κοινωνικής Θεολογίας
Έτος: 2015
Διδάσκων: Γεώργιος Φίλιας
Περιγραφή Μαθήματος
Μετά την εισαγωγή στο μάθημα (πηγές/μεθοδολογία/σχέσεις με άλλους κλάδους της θεολογικής επιστήμης), το μάθημα αναλύει τη γένεση της χριστιανικής λατρείας, ακολούθως δε μελετά την εξέλιξη και τελική διαμόρφωση των βασικών πτυχών της χριστιανικής Λατρείας, με πρώτη τη Θ. Ευχαριστία και, ακολούθως τα υπόλοιπα Μυστήρια (Βάπτισμα, Χρίσμα, Μετάνοια, Γάμο, Ιερωσύνη και Ευχέλαιο). Παρόμοια μελέτη προβλέπεται για σημαντικές επιμέρους ακολουθίες (Εσπερινός/Όρθρος/ Ακολουθίες του νυχθημέρου/Επικήδειος ακολουθία/Ακολουθία της μοναστικής κουράς). Η ύλη του μαθήματος ολοκληρώνεται με την αναφορά σε θέματα Θεολογίας της Λατρείας και Εορτολογίας, καθώς και σε επιμέρους τελετουργικά θέματα.
Video-Διαλέξεις
Διάλεξη 01: Εισαγωγή (2014-12-18)
Ορολογία, Πηγές, Σχέσεις με άλλους κλάδους της Θεολογίας, Μεθοδολογία, Σημαντικοί εκρπόσωποι, Επιστημονικές σειρές λειτουργικών μελετών, Ελληνόγλωσση και ξενόγλωσση βιβλιογραφία.
Διάλεξη 02: Γένεση και πρώτη εξέλιξη της χριστιανικής Λατρείας (2014-12-18)
Σχέσεις εβραϊκής και χριστιανικής λατρείας, επιδράσεις και διαφοροποίηση.
Διάλεξη 03: Γένεση και εξέλιξη της Θείας Ευχαριστίας (2014-12-18)
Γένεση και εξέλιξη της Θείας Ευχαριστίας: Μυστικός Δείπνος και Θεία Ευχαριστία, Σημαντικές πηγές των πρώτων αιώνων περί της Θείας Ευχαριστίας
Διάλεξη 04: Η εξελικτική πορεία των τμημάτων της Θείας Ευχαριστίας (2014-12-22)
Η εξέλιξη των επιμέρους τμημάτων της Θείας Ευχαριστίας, ο σύνδεσμος της Θείας Ευχαριστίας με το Βάπτισμα και τον Γάμο (σχεδιαγράμματα τέλεσης).
Διάλεξη 05: Γένεση και εξέλιξη των Μυστηρίων του Βαπτίσματος, Χρίσματος και Γάμου (2014-12-22)
Γένεση και εξέλιξη των Μυστηρίων του Βαπτίσματος, του Χρίσματος, του Γάμου: οι βιβλικές ρίζες των Μυστηρίων, οι βασικές πηγές των πρώτων αιώνων, η τελική διαμόρφωση των ακολουθιών τους (σύντομη αναφορά στη χειρόγραφη παράδοση).
Διάλεξη 06: Γένεση και εξέλιξη των Μυστηρίων της Μετάνοιας, της Ιερωσύνης και του Ευχελαίου (2015-01-08)
Γένεση και εξέλιξη των Μυστηρίων της Μετάνοιας, της Ιερωσύνης και του Ευχελαίου: οι βιβλικές ρίζες των Μυστηρίων, οι βασικές πηγές των πρώτων αιώνων, η τελική διαμόρφωση των ακολουθιών τους (σύντομη αναφορά στη χειρόγραφη παράδοση).
Διάλεξη 07: Γένεση και εξέλιξη της επικηδείου ακολουθίας και των ακολουθιών του νυχθημέρου (2015-01-08)
Γένεση και εξέλιξη της επικηδείου ακολουθίας και των ακολουθιών του νυχθημέρου, αναφορά στις βιβλικές ρίζες της επικηδείου ακολουθίας, παρουσίαση των πηγών των πρώτων αιώνων περί της επικηδείου ακολουθίας, η τελική διαμόρφωση της ακολουθίας, αναλυτική αναφορά στις ακολουθίες του νυχθημέρου: Εσπερινός, Απόδειπνο, Μεσονυκτικό, Ώρες, Όρθρος
Διάλεξη 08: Βασικά θέματα θεολογίας της λατρείας (2015-01-08)
Λατρεία και εκκλησιολογία, η έννοια του «μυστηρίου», λατρεία και εσχατολογία, αλληγορισμός και συμβολισμός στην ερμηνεία της Θ. Λειτουργίας.
Διάλεξη 09: Εορτολογία (2015-01-09)
Γένεση των χριστιανικών εορτών, το Πάσχα, τα Χριστούγεννα και τα Θεοφάνεια, η Ανάληψη και η Πεντηκοστή, η Μεταμόρφωση, οι Θεομητορικές εορτές, εορτές του Τιμίου Σταυρού και των Αγίων.