Quantcast

Ψυχογλωσσολογία

Πανεπιστήμιο Πατρών

Τμήμα Φιλολογίας

Έτος: 2014

Διδάσκων: Χριστίνα Μανουηλίδου

Περιγραφή Μαθήματος

Το µάθηµα εξετάζει το γλωσσικό φαινόμενο υπό το πρίσµα των ψυχολογικών παραγόντων που επιτρέπουν τους οµιλητές να χρησιµοποιούν και να κατανοούν τη γλώσσα τους. Επιµέρους ζητήµατα αφορούν την εξέταση πειραµατικών δεδοµένων από τις περιοχές της λεξικής αναγνώρισης, του νοητικού λεξικού, της κατανόησης και επεξεργασίας προτάσεων όπως επίσης και τη σχέση γλώσσας και µνήµης. Στόχος του µαθήµατος είναι οι φοιτητές/φοιτήτριες να µπορούν να περιγράψουν το πως επεξεργαζόµαστε τη γλώσσα και αποθηκεύουµε τις γλωσσικές πληροφορίες σε σχέση µε την ανθρώπινη νόηση. Πιο συγκεκριµένα, στο τέλος του µαθήµατος οι φοιτητές/φοιτήτριες θα µπορούν να: 1. Εφαρµόσουν τις γενικές αρχές της γλωσσολογίας στη διερεύνηση της γλωσσικής κατανόησης 2. Συγκρίνουν και να αξιολογήσουν γλωσσολογικές προσεγγίσεις βασιζόµενοι/-ες σε πειραµατικά πορίσµατα επεξεργασίας γλώσσας από φυσιολογικούς πληθυσµούς.

Video-Διαλέξεις

Διάλεξη 01: Εισαγωγή στη ψυχογλωσσολογία (2014-02-24)

Η πρώτη διάλεξη έχει ως στόχο μία πρώτη επαφή των φοιτητών με τον κλάδο της Ψυχογλωσσολογίας. Ειδικότερα, θα γίνει αναφορά στο τί μελετά ο κλάδος αυτός και ποιά είναι η σχέση του με τη Γλωσσολογία. Επιπλέον, ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στην παρουσίαση τόσο της μπιχεβιοριστικής προσέγγισης της γλώσσας όσο και της τσομσκιανής προσέγγισης. Τέλος, θα συζητηθεί η σχέση της χρήσης της γλώσσας με τη γνώση της γλώσσας μέσω ανάλυσης παραδειγμάτων (συντακτικές δομές, δομή της λέξης, αμερικανική νοηματική γλώσσα).

Διάλεξη 02: Νοητικές διεργασίες (2014-03-12)

Η δεύτερη διάλεξη έχει ως στόχο την επαφή των φοιτητών με το ανθρώπινο σύστημα επεξεργασίας πληροφοριών. Ειδικότερα, θα γίνει αναφορά στο σύστημα της μνήμης, εστιάζοντας τόσο στη βραχυπρόθεσμη μνήμη (μνήμη εργασίας) όσο και στην μακροπρόθεσμη μνήμη. Επιπλέον, ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στην παρουσίαση διαφορετικών ειδών επεξεργασίας της γλώσσας (πχ. σειριακή-παράλληλη επεξεργασία, bottom up-top down, αυτόματη-ελεγχόμενη). Τέλος θα δοθούν παραδείγματα και θα συζητηθούν πειράματα προκειμένου να γίνει κατανοητό πώς λειτουργεί το κάθε είδος επεξεργασίας.

Διάλεξη 03: Αντίληψη προφορικού λόγου (2014-03-19)

Η τρίτη διάλεξη έχει ως στόχο την εξοικείωση των φοιτητών με το ζήτημα της αντίληψης του προφορικού λόγου. Ειδικότερα, θα γίνει αναφορά στην προσωδία η οποία κατέχει καίριο ρόλο στον τρόπο επεξεργασίας του προφορικού λόγου. Επιπλέον, ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στην παρουσίαση και ανάλυση των θεωριών που έχουν προταθεί για την αντίληψη του λόγου (ακουστική θεωρία, κινητική θεωρία). Τέλος, θα δοθούν παραδείγματα και από άλλους παράγοντες που μπορούν να επηρεάσου την αντίληψη του λόγου όπως τα συμφραζόμενα, η κακή προφορά κ.α.

Διάλεξη 05: Νοητικό λεξικό (2014-04-02)

Η πέμπτη διάλεξη έχει ως στόχο την εξοικείωση των φοιτητών με το νοητικό λεξικό. Ειδικότερα, θα γίνει αναφορά στον όρο «λέξη». Θα ασχοληθούμε με το τί συμπεριλαμβάνει η γνώση μιας λέξης (μορφοφωνολογικές, συντακτικές, σημασιολογικές, ορθογραφικές πληροφορίες) και θα συζητηθεί ο τρόπος οργάνωσης του νοητικού λεξικού. Επιπλέον, ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στον τρόπο ανάκλησης των λέξεων από το νοητικό λεξικό (λεξική πρόσβαση). Τέλος, θα παρουσιαστούν πειραματικές τεχνικές οι οποίες στοχεύουν στην κατανόηση της οργάνωσης του νοητικού λεξικού και στον τρόπο ανάκλησης λέξεων από αυτό.

Διάλεξη 06: Μορφολογικός τεμαχισμός/Ζητήματα σημασίας (2014-04-09)

Η έκτη διάλεξη έχει ως στόχο την εμβάθυνση των φοιτητών στον τρόπο αναπαράστασης των μορφολογικών πληροφοριών στο νοητικό λεξικό. Ειδικότερα, θα γίνει αναφορά στην μορφολογική δομή της λέξης (μορφήματα, παραγωγή, κλίση). Επιπλέον, θα ασχοληθούμε με τον τρόπο αποθήκευσης των λέξεων στο νοητικό λεξικό, παρουσιάζοντας τις κυριότερες προσεγγίσεις (μοντέλο τεμαχισμού, ατομιστική προσέγγιση, υβριδικά μοντέλα). Τέλος, θα εστιάσουμε σε ζητήματα σημασίας (ομωνυμία, πολυσημία, αμφισημία), συζητώντας τον τρόπο σύνδεσης των σχέσεων αυτών στο νοητικό λεξικό.

Διάλεξη 07: Γλωσσική επεξεργασία στους δίγλωσσους (2014-04-16)

Η έβδομη διάλεξη έχει ως στόχο την επαφή των φοιτητών με ζητήματα επεξεργασίας της γλώσσας από δίγλωσσους ομιλητές. Ειδικότερα, θα γίνει αναφορά στα είδη των δίγλωσσων ομιλητών και στο νοητικό λεξικό κάθε είδους. Επιπλέον, θα ασχοληθούμε με τον τρόπο που οι δίγλωσσοι ομιλητές αναπαριστούν τη γνώση τους για τις λέξεις, παρουσιάζοντας πειραματικά δεδομένα ψυχογλωσσολογικών ερευνών. Τέλος, θα εστιάσουμε σε έρευνες σχετικά με τον τρόπο αναπαράστασης των γλωσσικών λειτουργιών στο δίγλωσσο εγκέφαλο.

Διάλεξη 08: Γλώσσα και σκέψη (2014-04-23)

Η όγδοη διάλεξη έχει ως στόχο την επαφή των φοιτητών με το ερώτημα του κατά πόσο άτομα με διαφορετικό γλωσσικό σύστημα σκέφτονται και με διαφορετικό τρόπο. Ειδικότερα, θα γίνει αναφορά στην υπόθεση των Sapir & Whorf σύμφωνα με την οποία η γλώσσα καθορίζει τον τρόπο σκέψης. Επιπλέον, θα δοθούν παραδείγματα τόσο ερευνών που ενισχύουν όσο και ερευνών που αποδυναμώνουν την παραπάνω υπόθεση.

Διάλεξη 09: Βιολογικές καταβολές της γλώσσας (2014-04-30)

Η ένατη διάλεξη έχει ως στόχο την επαφή των φοιτητών με τις βιολογικές καταβολές της γλώσσας. Ειδικότερα, θα γίνει αναφορά στις εγκεφαλικές δομές (βασικά μέρη του εγκεφάλου) και στις εγκεφαλικές λειτουργίες. Επιπλέον, θα παρουσιαστούν δύο σημαντικές για τη γλώσσα περιοχές του αριστερού ημισφαιρίου (Broca & Wernicke) και θα συζητηθεί ο ρόλος τους κατά τη γλωσσική επεξεργασία.