Κοινωνική Λαογραφία
Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Φιλολογίας
Έτος: 2015
Διδάσκων: Βασιλική Χρυσανθοπούλου
Περιγραφή Μαθήματος
Το μάθημα αυτό εισάγει τους φοιτητές στη μελέτη και ανάλυση διαφόρων όψεων της οργάνωσης της ελληνικής κοινωνίας και του λαϊκού της πολιτισμού. Παρουσιάζονται και αναλύονται θεωρίες, θέματα και παραδείγματα προερχόμενα από την ελληνική αστική και αγροτική κοινωνία και από την ελληνική διασπορά. Μελετώνται κοινωνικές και πολιτισμικές εκφάνσεις της ζωής στην Ελλάδα και στην ελληνική διασπορά και εισάγονται οι φοιτητές και οι φοιτήτριες στις σύγχρονες μεθοδολογικές προσεγγίσεις της λαογραφίας (για παράδειγμα, την κοινωνικο-ιστορική, την ολιστική, την πολυτοπική και τη συγκριτική μέθοδο έρευνας των φαινομένων του λαϊκού πολιτισμού). Ειδικότερα, το μάθημα εξετάζει τις υλικές, κοινωνικές και συμβολικές διαστάσεις της μνήμης και της ταυτότητας διαφόρων τοπικών ομάδων στην Ελλάδα και στην ελληνική διασπορά, εστιάζοντας σε έθιμα και τελετουργίες του κύκλου της ζωής και του κύκλου του χρόνου, όσον αφορά στις αξίες, τις πρακτικές και τα σύμβολά τους. Επίσης, προσεγγίζονται ορισμένα σύγχρονα κοινωνικά και οικονομικά φαινόμενα του ελληνικού αστικού χώρου (π.χ. δημόσιο τελετουργικό, παρελάσεις και εορταστικές εκδηλώσεις, σύγχρονες επαγγελματικές μορφές και συσσωματώσεις), και αναλύεται η δράση και η οργάνωση διαφόρων κοινωνικών ομάδων στη σύγχρονη πόλη. Ιδιαίτερα διερευνάται ο τρόπος συγκρότησης της συλλογικής (κοινοτικής, λαϊκής) μνήμης και η μεταβίβασή της ως πολιτισμικής κληρονομιάς (heritage) από μια γενιά στις επόμενες στο περιβάλλον της ζωντανής διαπροσωπικής επικοινωνίας (αφήγηση, τελετουργία, π.χ. αναμνηστήριες τελετές) αλλά και στο διαδίκτυο (νέα προφορικότητα) στην περίπτωση της ελληνικής διασποράς.
Video-Διαλέξεις
Διάλεξη 01: Ιστορία και μεθοδολογία της λαογραφίας / Παιδαγωγικές εφαρμογές (2015-03-09)
Ιστορία και μεθοδολογία της ελληνικής λαογραφίας. Η έρευνα της συνέχειας και η ιστορικότητα των λαογραφικών φαινομένων. Παιδαγωγικές εφαρμογές της λαογραφίας. Η μάθηση μέσω σχεδιασμού στη διδασκαλία του λαϊκού πολιτισμού στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Διάλεξη 02: Υλικός πολιτισμός / Μετασχηματισμοί λαϊκού πολιτισμού (2015-03-30)
Υλικός πολιτισμός, σύμβολα, ταυτότητα. Η πολιτισμική βιογραφία των αντικειμένων μέσα από το παράδειγμα της κολαΐνας της Ολύμπου Καρπάθου. Μετασχηματισμοί του λαϊκού πολιτισμού, επιβίωση, αναβίωση εθίμων και φολκλορισμός. Το παράδειγμα του εθιμικού δρωμένου «Έξω ψύλλοι, ποντικοί» (Δάρα Αρκαδίας).
Διάλεξη 03: Διαβατήριες τελετουργίες / Ο θάνατος ως τελετουργία (2015-04-02)
Οι διαβατήριες τελετουργίες μέσα από τα παραδείγματα της γέννησης, της βάφτισης και του θανάτου. Ο θάνατος ως διαβατήρια τελετουργία.
Διάλεξη 04: Εσωτερική, εξωτερική μετανάστευση και διασπορά (2015-04-27)
Εσωτερική και εξωτερική μετανάστευση. Γενιά, κοινότητα και ταυτότητα στη διασπορά. Μετανάστευση και διασπορά. Το παράδειγμα των Καστελλοριζιών της Αυστραλίας. Η διατήρηση και η μεταβίβαση της ταυτότητας στις διασπορικές γενιές.
Διάλεξη 05: Ιστορία και μεθοδολογία της ελληνικής Λαογραφίας (2015-05-04)
Ιστορία και μεθοδολογία της ελληνικής λαογραφίας. Οι έννοιες «λαός» και «λαϊκός» και η διεύρυνσή τους στην επιστήμη της λαογραφίας. Η αστική λαογραφία και ο ρόλος των πολιτιστικών συλλόγων στη διατήρηση και τη μεταβίβαση της ταυτότητας.
Διάλεξη 06: Λαογραφία τεχνολογία και διαδίκτυο (2015-05-08)
Λαογραφία, τεχνολογία και η σχέση του λαϊκού ανθρώπου με τη μηχανή. Λαογραφία και διαδίκτυο. Ψηφιακό παιχνίδι και διαδικτυακοί τόποι μνήμης.
Διάλεξη 07: Οικονομικές και συμβολικές διαστάσεις του γάμου / Λαογραφία και λογοτεχνία (2015-05-11)
Οικονομικές και συμβολικές διαστάσεις του γάμου. Η τελετουργική σιωπή της νύφης, η προίκα και η εξαγορά. Λαογραφία και Λογοτεχνία. Η σιωπή, το γέλιο και το κλάμα σε διαβατήρια έθιμα και σε παραμύθια.
Διάλεξη 08: Έννοιες και θεωρίες ταυτότητας και ετερότητας (2015-05-15)
Έννοιες και θεωρίες ταυτότητας και ετερότητας. Εθνοτοπικές ταυτότητες και ο μετασχηματισμός τους στη διασπορά. “Homo urbanus”: Ο άνθρωπος της πόλης σε σχέση με τον άνθρωπο της υπαίθρου.
Διάλεξη 09: Τοπωνύμια και τόποι μνήμης / Κοινωνική κατασκευή του χώρου (2015-05-18)
Τοπωνύμια και τόποι μνήμης. Αποτυπώσεις του χρόνου στον χώρο. Κοινωνική κατασκευή και συμβολική οριοθέτηση του χώρου. Η λογική του ελληνικού τοπίου. Σχέσεις ανθρώπων και ζώων στον ελληνικό λαϊκό πολιτισμό.
Διάλεξη 10: Παιδαγωγικά μοντέλα, διδακτική της Λαογραφίας, διεπιστημονικές ανταλλαγές (2015-06-02)
Παιδαγωγικά μοντέλα μάθησης και το καινοτόμο μοντέλο της μάθησης μέσω σχεδιασμού. Διδακτική της Λαογραφίας στο διαδίκτυο. Παραδείγματα σχεδίων διδασκαλίας όψεων λαϊκού πολιτισμού και προφορικής ιστορίας από εργασίες φοιτητριών των Τμημάτων Φιλολογίας. Λαογραφία και Παιδαγωγική. Μετασχηματισμοί των επιστημών και διεπιστημονικές ανταλλαγές στην εξελικτική τους πορεία.